Deloitte’un Covid-19 salgınının Türkiye’deki 42 kategori üzerindeki etkilerine dair ayrıntılı analizi, pandeminin işletmeler üzerinde nasıl bir etki yarattığını gösteriyor.
Covid-19, sosyal ve ekonomik hayatımızı durma noktasına getirdi; yaşam tarzımızı, iş yapış biçimimizi ve alışkanlıklarımızı değiştirdi. Bu değişim bazı kategorilerde olumlu etkileşim yaratırken bazılarında olumsuz etkiler doğurdu.
Deloitte danışmanlık ekibi, Covid-19 salgınının Türkiye’deki farklı kategoriler üzerindeki etkilerine dair bir rapor hazırladı. Rapor, salgının 42 alt kategoriyi ne kadar güçlü etkilediğini ve her biri için tahmini toparlanma oranlarını ortaya koyuyor. Aşağıdaki rakamlar salgının ilk haftalarını, yani Mart 2020’yi anlatıyor ve o dönemin bir fotoğrafı olarak okunmalı.
Uzaktan eğitim ve çalışma 15 kat büyüdü; ulusal marketlerde etkileşim 2 katına çıktı
Virüsün yayılmasını durdurmak için alınan önlemlerin ardından eğitim ve çalışma hayatı eve taşındı. Skype, Zoom ve EBA gibi görüntülü konferans ve uzaktan eğitim sistemleri, 15 katlık büyümeyle diğer tüm kategorilerden ayrıştı. Bu kategoride Covid-19 döneminde en hızlı gelişmeyi, Milli Eğitim Bakanlığı’nın uzaktan eğitim sistemi EBA gösterdi.
Online alışverişin ardından, evde yaşamanın bir başka gereği olarak uzaktan market alışverişi hızla arttı. Bu kategoride ulusal market zincirleri, dijitalleşme yatırımları, güçlü lojistik ve eve dağıtım altyapıları ile e-ticaret deneyimleri sayesinde, indirim marketlerine kıyasla etkileşimlerini yaklaşık 2 katına çıkardı.
Bu dönemde insanlar sağlıklı beslenmek ve bağışıklığı güçlendirmek de istedi. Tüketiciler vitamin, bal ve bitkisel ürünlere yöneldikçe sağlıklı ürünler kategorisi yükseldi. Evde daha fazla zaman geçiren tüketiciler, örgü ve el işi gibi hobi sitelerine de büyük ilgi gösterdi.
İnternet TV hızla yükseliyor; giyim ve ayakkabı agresif indirimlerle büyüdü
Salgın sonrasında en hızlı yükselen kategoriler internet TV, medya, evcil hayvan, oyun ile giyim ve ayakkabı oldu. Giyim ve ayakkabı kategorisi salgının başladığı ikinci haftada düşüş yaşadı, ancak son iki haftada agresif indirim kampanyaları sayesinde yükseliş eğilimi gösterdi. Sosyal etkileşimin sınırlı olduğu bu dönemde yükselişin geçici olma riski de var. E-ticarete erken uyum sağlamış şirketler bu süreçten daha az etkileniyor.
Bebek ürünlerinde bez ve ıslak mendil gibi tüketim ürünlerine yoğun ilgi varken, puset gibi dayanıklı ürünlerin tercih edilmesi azaldı.
İndirim marketleri hazırlıksız yakalandı
Olumlu büyüme gösteren son grupta kişisel bakım, iç giyim, kozmetik, kitap, akaryakıt ve indirim marketleri yer aldı. Son yıllarda ulusal zincirlere karşı agresif bir perakende atağıyla hızla büyüyen indirim marketleri, salgın döneminde talebin dijital kanallara kaymasına hazırlıksız yakalandı.
Akaryakıt şirketlerine yönelik etkileşim, küresel petrol fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle Mart’ın ilk haftalarında hızla arttı. Ayın ikinci yarısında başlayan düşüş eğiliminin genel yavaşlamayla birlikte sürmesi bekleniyor.
Sosyal medyanın etkisi sınırlı kaldı
Sosyal medya, geleneksel medya kanallarının üç katından fazla etkileşime sahip olmasına rağmen salgın döneminde sınırlı bir performans gösterdi. Türkiye’nin genç nüfusunda sosyal medya kullanımı zaten yüksekti ve salgın sırasında etkileşim önemli ölçüde arttı. Twitter, en güçlü olumlu değişimi gösteren platform oldu. Ev aletleri, yapı malzemeleri ve elektronik kategorilerinde sınırlı bir olumlu etki görüldü.
Sağlık randevuları, hizmetler ve en çok etkilenen kategoriler
Salgın yayıldıkça kamu randevu talepleri ve hastane etkileşimleri sürekli azaldı. Özel sektördeki kayıplar kamudakinden daha az oldu. Bu olumsuz eğilimin yavaşlayarak sürmesi bekleniyor.
Ev temizliği, araç kiralama, taşımacılık ve tamir gibi hizmetler sunan platformlardaki etkileşim, tüketicilerin bulaş riskini azaltmak ve tasarruf etmek için ihtiyaçlarını değiştirmesi nedeniyle keskin biçimde düştü. Bu olumsuz eğilimin salgın boyunca sürmesi bekleniyor.
Spor medyası, mücevher, bahis, ulaşım kanalları, kültür-sanat etkinlikleri ile otel ve konaklama dahil birçok kategori salgının olumsuz etkisini en çok hissetti. Ligler yeniden başladığında bahis ve spor medyasının diğer sektörlerden daha hızlı toparlanması bekleniyor.
Otomobil ve gayrimenkul yatırımları ertelendi; ithalat düşüyor
Mart başında başlayan olumsuz eğilim, ayın ikinci yarısında ev, iş yeri ve arsa kiralama ve satış sitelerinde hızlandı. Tüketicilerin risk algısı arttıkça etkileşimin daha da azalması bekleniyor. Gayrimenkul uzun vadeli bir yatırımdır ve aynı durum otomobil satışlarında da görülüyor. Araç satış sitelerindeki etkileşim, aynı haftalarda gayrimenkulden daha fazla düştü.
Havayolu kategorisinde Mart’ta başlayan olumsuz eğri, seyahat kısıtlamalarıyla istikrarlı biçimde derinleşiyor.
Ayrıca uluslararası pazaryerlerinin yabancı sitelerden ithalat talebinin Mart’ın son haftalarında, hangi ülkeden ithal edildiğinden bağımsız olarak keskin biçimde düştüğünü görüyoruz. Bunu önümüzdeki aylarda tüketim malları ithalatı için öncü bir gösterge olarak değerlendiriyoruz.
Yemek sipariş sitelerinin daha hızlı toparlanması bekleniyor
İş hayatının yavaşlamasıyla birlikte kariyer siteleri, kurumsal hizmetler ve yemek sipariş sitelerindeki düşüş dikkat çekiyor. Eve sipariş azaldıktan sonra yemek tarifi sitelerinin trafiği üç-dört kat arttı. Evde yemek pişirme eğilimine paralel olarak dayanıklı tüketim malı talebi su ısıtıcısı, mikser ve mini fırın gibi küçük ev aletlerine kaydı. Makarna, maya ve kabartma tozu gibi ürünlere talep de hızla arttı. Bu ürünlerde doygunluğa yaklaşıldığı ve eğilimin yavaşlayacağı düşünülüyor.
Sosyal etkileşimin azalmasından en çok etkilenen sektörlerden biri cinsel sağlık ürünleri oldu. Prezervatif gibi ürünlere yönelik talepteki düşüş eğiliminin sürmesi bekleniyor.
Kamu hizmetlerinde Sağlık ve Milli Eğitim bakanlıkları olumlu yönde ayrıştı
Sosyal ve ticari hayat yavaşlarken ve bazı kamu hizmetleri azalırken, başta e-devlet olmak üzere kamu hizmeti platformlarındaki etkileşim düşüyor. Sağlık ve Milli Eğitim bakanlıkları diğer kurumlardan olumlu yönde ayrışıyor.
Mobilya, market ve spor kategorilerinde sınırlı bir olumsuz etki görülürken, en hızlı toparlanmanın pazaryerlerinde olması bekleniyor.
Bankacılık ve kargo taşımacılığında olumsuz etki sınırlı
Pandemi döneminde iş hayatının yavaşlaması bankacılık kategorisini olumsuz etkiledi. Örneğin sigorta, vergi sistemleri ve ihale portallarındaki etkileşim yüzde 30-40 düştü; bireysel dijital bankacılık etkileşimi ise fazla düşmedi. Ticaretteki ve ticari bankacılıktaki yavaşlama olumsuz bir etki yarattı; öte yandan tüketicilerin evden toplu alışveriş yapması işlem sayısını artırdı.
Pazaryerlerinin performansı farklılık gösterdi. Örneğin tüketim malı satıcılarında etkileşim artsa da gayrimenkul ve otomobil satışlarındaki keskin düşüş sektörü genel olarak olumsuz yönde etkiledi. Pazaryerlerindeki etkileşim düşüşü kargo şirketlerini daha az etkiledi.
Farklı seviyelerdeki özel ve devlet eğitim kurumlarının etkileşimleri incelendiğinde, Mart 2020’nin ilk haftalarında görülen düşüş, okulların kapandığı son haftalarda durdu. Uzaktan eğitimin tüm eğitim kademelerine yayılmasıyla eğilimin güçlü biçimde olumluya dönmesi bekleniyor.
Sonuç
Böyle bir dönemden çıkarılan en yaygın sonuç basit: Şirketler ve insanlar, yönetim ve diğer insanlarla görüşme için kapsamlı bulut uygulamaları kullanarak işlerini uzaktan yürüterek yollarına devam etti.
Kaynak: digitalage.com.tr, “Covid-19 salgını sektörleri nasıl etkiledi? (araştırma)”