Poka-yoke, Japonca bir terimdir ve kelimenin tam anlamıyla “hata önleme” demektir; çoğu zaman hataya karşı korunma (mistake-proofing) olarak da tanımlanır. Bu yöntem yalnızca hatalara karşı korumaz: unutkanlık, dikkatsizlik ya da yorgunluk gibi insan doğasından kaynaklanan sorunları da önler. İnsanlar hata yapar; poka-yoke kontrolleri bu hataların oluşmasını engeller.
Nereden geliyor?
Poka-yoke yöntemlerinin mucidi, Japon mühendis Shigeo Shingo’dur (1909–1990). Üretim alanında uzman olan Shingo, Toyota Üretim Sistemi’nin yaratıcılarından biridir. Shingo, Sıfır Kalite Kontrol (ZQC) ya da sıfır hata yaklaşımını geliştirdi. Bu yaklaşım, insanların ve makinelerin zaman zaman hata yapacağı, ancak üretim süreci hatanın hiçbir zaman kusurlu ürüne dönüşmeyeceği şekilde kontrol edilirse kusurların yine de önlenebileceği inancına dayanır.
Günlük hayattan örnekler
Poka-yoke yalnızca üretimde değil, günlük hayatta da kullanılır:
- Araç çalıştırma. Aracın motorunu çalıştırırken vites kolunun konumu kontrol edilir. Vites olması gereken yerde değilse araç çalışmaz.
- Renk kodlu kablolar. Elektronik firmaları hataları önlemek için her kabloyu farklı renge boyar. Bu şekilde çalışan bir teknisyenin kabloları karıştırması neredeyse imkânsızdır.
- SIM kartlar. Kesik köşesi sayesinde SIM kart, denemek isteseniz bile telefon yuvasına ters takılamaz.
- Çift şifre girişi. E-posta hesabınız için şifre belirlerken şifreyi iki kez yazmanız istenir. Bu, istemediğiniz bir şifreyi yanlışlıkla belirleme ihtimalini büyük ölçüde azaltır.
- Fiş ve prizler. Fişin ve prizin şekli, fişi yanlış takmayı imkânsız kılar.
İş hayatında ve ofiste poka-yoke
İş hayatında poka-yoke, mekanik bir kalite kontrol yönteminden fazlasıdır; aynı zamanda bir düşünme biçimini de yansıtır. Müşterilerin aldığı hizmetin kalitesini artırmak modern yönetim yöntemlerinin temelindedir ve bu tür mekanizmalar çalışanların kaçınılabilir hatalar yapmasını zorlaştırır.
Poka-yoke kavramını ofiste de uygulayabiliriz. Örneğin özel yazılımlar, mevcut ve planlanan işlerdeki hataları azaltır ve verimliliği artırır. Poka-yoke, tekrarlayan mekanik işlerde büyük bir avantajdır: zihninizi rutinden kurtarır ve yaratıcı işlere daha fazla yer bırakır. Bu yaklaşımı kullanan şirketler müşteri hizmetlerinin kalitesini de artırır. Zaten her işte en önemli şey bu değil mi?
Kaynak: Wikipedia, “Poka-yoke”